قوانین اتاق تمیز ستون فقرات عملکرد صحیح هر Cleanroom استاندارد محسوب می شوند. اتاق تمیز صرفاً مجموعه ای از تجهیزات پیشرفته مانند هواساز، فیلتر هپا یا درب مخصوص نیست، بلکه یک محیط کاملاً قانون مند است که رفتار افراد، نحوه ورود و خروج، نوع پوشش، شیوه کار با تجهیزات و حتی حرکت پرسنل را تحت کنترل قرار می دهد.
کوچک ترین تخطی از این قوانین می تواند منجر به آلودگی میکروبی، رد شدن محصول در بازرسی های GMP یا حتی توقف کامل خط تولید شود. به همین دلیل، شناخت دقیق قوانین اتاق تمیز و اجرای سخت گیرانه آن ها نه یک انتخاب، بلکه یک الزام حرفه ای است.
این قوانین، چارچوب اصلی رفتار، تردد و فعالیت در محیط Cleanroom را مشخص می کنند و پایه تمام آموزش ها، ممیزی ها و فرآیندهای تضمین کیفیت هستند.
در این بخش، مهمترین قوانین اتاق تمیز ارائه می شوند تا ساختار کلی الزامات به خوبی دیده شود.
درک واقعی قوانین اتاق تمیز زمانی شکل می گیرد که هر قانون را با منطق علمی و کاربرد عملی آن بشناسیم. در این بخش قوانین اتاق تمیز بررسی می شوند تا نقش هر کدام در کنترل آلودگی و حفظ عملکرد صحیح اتاق تمیز به طور کامل مشخص شود.
بدن انسان یکی از بزرگ ترین منابع تولید ذرات معلق، پرز و آلودگی میکروبی است. لباس مخصوص اتاق تمیز با الیاف بدون پرز و طراحی کنترل شده، مانع انتقال این آلودگی ها به محیط می شود.
رعایت این قانون باعث می شود ذرات ناشی از لباس های معمولی وارد جریان هوا نشوند و سطح پاکیزگی اتاق تمیز حفظ شود. انتخاب نوع لباس نیز باید متناسب با کلاس اتاق تمیز انجام شود.
دست ها بیشترین تماس را با سطوح، تجهیزات و محصولات دارند و به همین دلیل یکی از مهم ترین مسیرهای انتقال آلودگی محسوب می شوند. شستشو و ضدعفونی صحیح دست ها پیش از ورود به اتاق تمیز، بار میکروبی را به طور قابل توجهی کاهش می دهد و از انتقال آلودگی ناخواسته جلوگیری می کند. این قانون نقش مستقیم در انطباق با استانداردهای GMP و ISO دارد.
وسایل شخصی مانند تلفن همراه، ساعت، زیورآلات و حتی خودکارهای معمولی، منابع بالقوه آلودگی هستند. این وسایل به راحتی ذرات، میکروب ها و آلودگی های محیطی را وارد اتاق تمیز می کنند. ممنوعیت ورود وسایل شخصی باعث می شود کنترل آلودگی ساده تر و قابل پیش بینی تر شود و ریسک آلودگی ناگهانی کاهش یابد.
هر بار ورود یا خروج از اتاق تمیز می تواند تعادل فشار، جریان هوا و توزیع ذرات را مختل کند. محدودکردن تردد به افراد مجاز و ضروری، یکی از مؤثرترین راه ها برای حفظ شرایط پایدار محیط است. این قانون کمک می کند منابع آلودگی انسانی به حداقل برسند و شرایط کلاس اتاق تمیز حفظ شود.
در طراحی اتاق تمیز، مسیرهای حرکت افراد، مواد و تجهیزات به صورت مهندسی شده تعریف می شوند. رعایت این مسیرها از انتقال آلودگی از نواحی با سطح پاکیزگی پایین تر به نواحی حساس جلوگیری می کند. بی توجهی به این قانون می تواند باعث تداخل جریان های تمیز و آلوده و کاهش کارایی کل سیستم شود.
هر تماس فیزیکی با سطوح، حتی با دستکش، می تواند منجر به انتقال آلودگی شود. محدودکردن تماس ها فقط به موارد ضروری، میزان آلودگی سطحی را کاهش می دهد و به حفظ پاکیزگی محیط کمک می کند. این قانون نیازمند آموزش مستمر و نظارت دقیق بر رفتار پرسنل است.
خوردن و آشامیدن در اتاق تمیز منبع مستقیم تولید ذرات، رطوبت و آلودگی میکروبی است. حتی کوچک ترین ذرات غذا می توانند استانداردهای اتاق تمیز را نقض کنند. به همین دلیل، این فعالیت ها به طور کامل در تمام کلاس های اتاق تمیز ممنوع هستند.
ورود و خروج از اتاق تمیز باید طبق توالی مشخصی انجام شود که شامل رختکن های مرحله ای، تعویض لباس و در بسیاری موارد دوش هوا است. این پروتکل مانع ورود آلودگی از بیرون و خروج ذرات از داخل می شود. رعایت نکردن این قانون می تواند کل سیستم کنترل آلودگی را بی اثر کند.
حرکات سریع، صحبت کردن بیش ازحد و جابه جایی غیرضروری باعث افزایش تولید ذرات معلق می شود. کنترل رفتار پرسنل یکی از قوانین کلیدی اتاق تمیز است که مستقیماً بر میزان آلودگی هوا اثر می گذارد. اجرای این قانون نیازمند فرهنگ سازی و آموزش مداوم است.
مستندسازی فعالیت ها، ورود و خروج افراد و اقدامات اصلاحی، بخش جدایی ناپذیر قوانین اتاق تمیز است. این ثبت ها امکان ردیابی مشکلات، انجام ممیزی ها و اعتبارسنجی های دوره ای را فراهم می کنند و پایه سیستم تضمین کیفیت محسوب می شوند.
قوانین اتاق تمیز زمانی معنا پیدا می کنند که به صورت عملی، پایدار و قابل ممیزی اجرا شوند. صرف دانستن این قوانین کافی نیست؛ طراحی صحیح اتاق تمیز، انتخاب تجهیزات مناسب، آموزش پرسنل و پایش مستمر، همگی باید در کنار هم قرار بگیرند تا محیط Cleanroom واقعاً مطابق استاندارد عمل کند. هر خلأ کوچک در اجرای این قوانین می تواند کیفیت محصول، ایمنی فرآیند و اعتبار سازمان را به خطر بیندازد.
در این مسیر، همراهی یک مجموعه تخصصی نقش تعیین کننده ای دارد. آجسیکو با ارائه خدمات فروش اتاق تمیز، تجهیزات تخصصی، تضمین کیفیت و اعتبارسنجی، به سازمان ها کمک می کند قوانین اتاق تمیز را نه فقط روی کاغذ، بلکه در عمل پیاده سازی کنند. اگر به دنبال اتاق تمیزی هستید که واقعاً استاندارد باشد، اقدام آگاهانه امروز بهترین سرمایه گذاری برای آینده است.
اصول کلی قوانین اتاق تمیز مشترک است، اما جزئیات آن بسته به کلاس اتاق تمیز، نوع صنعت و استانداردهای مرجع متفاوت خواهد بود.
کنترل رفتار پرسنل و استفاده صحیح از لباس مخصوص، بیشترین تأثیر را در کاهش ذرات معلق و آلودگی میکروبی دارند.
آموزش مستمر، پایش دوره ای، مستندسازی دقیق و انجام اعتبارسنجی های منظم، بهترین راه برای اطمینان از اجرای صحیح قوانین اتاق تمیز است.
