حضور هر فرد در کلین روم به معنای ورود یک منبع بالقوه آلودگی به محیطی است که کوچک ترین ذره، میکروارگانیسم یا خطای انسانی می تواند روند تولید را مختل کرده یا کیفیت محصول را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، لباس و رفتار پرسنل در اتاق تمیز نه تنها یک دستورالعمل ساده نیست، بلکه یک الزام جدی برای حفظ استانداردهای کیفی، جلوگیری از آلودگی و تضمین سلامت فرآیندهای تولید به شمار می رود.
این مقاله توضیح می دهد که لباس کار اتاق تمیز چیست، رفتار صحیح داخل کلین روم چگونه باید باشد، اشتباهات رایج پرسنل کدام اند و چرا رعایت این قوانین اهمیت حیاتی دارد.
درک اهمیت رفتار پرسنل در اتاق تمیز زمانی عمیق تر می شود که بدانیم در کلین روم، میزان کنترل آلودگی تا حدی شدید است که حتی یک حرکت سریع دست، یک مکالمه کوتاه، یا یک لباس نامناسب می تواند هزاران ذره را در هوا پخش کند. انسان به طور متوسط در هر دقیقه بین ۱۰۰ هزار تا یک میلیون ذره می ریزد.
حتی هنگامی که بی حرکت ایستاده است، ریزترین سلول های پوست، الیاف لباس یا آلودگی های همراه با تنفس می توانند وارد محیط شوند.
از آنجایی که تجهیزات اتاق تمیز برای دستیابی به حداقل ذرات طراحی شده اند، رفتار پرسنل نقش اصلی در موفقیت سیستم کنترل آلودگی دارد. هرگونه بی دقتی در لباس کار، حرکت بدن، سرعت انجام وظایف یا حتی عدم رعایت سکوت و آرامش می تواند تعادل محیط را بر هم زده و کیفیت محصول را تهدید کند.
به همین دلیل، آموزش دقیق رفتار حرفه ای در کلین روم، انتخاب لباس استاندارد و رعایت اصول ورود و خروج، از الزامات غیرقابل چشم پوشی در صنایع حساس محسوب می شود.
لباس کار اتاق تمیز مجموعه ای از تجهیزات پوششی است که برای جلوگیری از انتشار ذرات انسانی طراحی شده اند. هر یک از این تجهیزات نقشی مشخص در کنترل آلودگی دارند.
لباس کلین روم از پارچه هایی ساخته می شود که حداقل پرزدهی را دارند و قابلیت ممانعت از انتشار ذرات پوستی را فراهم می کنند.
این لباس ها معمولاً از الیاف پلی استر با تراکم بالا و بافت مخصوص ساخته شده اند تا مقاومت لازم در برابر الکتریسیته ساکن را نیز داشته باشند.
پوشش سر و صورت که شامل هود، کلاه و ماسک های چندلایه است، از خروج ذرات ناشی از مو، تنفس و پوست صورت جلوگیری می کند. دستکش ها نیز از ضروری ترین تجهیزات هستند؛ زیرا دست انسان یکی از اصلی ترین منابع آلودگی محسوب می شود.
کفش مخصوص یا روکش کفش برای جلوگیری از انتقال آلودگی های کف پا به محیط استفاده می شود. کارکرد تمام این تجهیزات در یک اصل مشترک خلاصه می شود: جلوگیری از تعامل مستقیم ذرات انسانی با هوای کنترل شده کلین روم. کیفیت و طراحی صحیح لباس، تأثیر مستقیمی بر اثربخشی کنترل آلودگی دارد.
پوشیدن لباس کلین روم یک فرآیند دقیق و مرحله به مرحله است، نه یک کار سریع و ساده. برای ورود به اتاق تمیز، افراد ابتدا وارد ناحیه ای به نام گامبینگ یا رخت کن ورودی می شوند.
در این بخش، پرسنل باید ابتدا لباس های روزمره را به حد استاندارد تعیین شده کاهش دهند و از تماس مستقیم پوست با محیط جلوگیری کنند. سپس مرحله شست وشوی کامل دست ها انجام می شود.
پس از آن، پوشیدن تجهیزات به ترتیب مشخص آغاز می گردد. ابتدا روکش کفش و سپس لباس سرهم کلین روم پوشیده می شود. دستکش ها باید پس از پوشیدن لباس و پیش از ورود نهایی به اتاق تمیز مورد استفاده قرار گیرند تا از انتقال آلودگی جلوگیری شود. ماسک در آخرین مرحله بسته به نوع کلین روم نصب می شود، زیرا ماسک باید کمتر در معرض تماس با دست قرار گیرد.
این فرآیند نه تنها نظم فیزیکی، بلکه نظم ذهنی پرسنل را نیز ایجاد می کند و به آن ها یادآوری می کند که ورود به کلین روم باید با تمرکز و رعایت جزئیات انجام شود.
ورود و خروج به کلین روم یکی از حساس ترین بخش های کنترل آلودگی است. هنگام ورود، فرد باید مرحله به مرحله آلودگی را کاهش دهد و از هرگونه حرکت سریع یا تماس غیرضروری اجتناب کند. به همان اندازه که ورود حساس است، خروج نیز باید با دقت انجام شود تا آلودگی های احتمالی از محیط خارج نشوند یا تجهیزات آسیب نبینند.
پرسنل هنگام ورود نباید هیچگونه وسیله شخصی همراه داشته باشند و باید مطمئن شوند که لباس کلین روم کاملاً در وضعیت مناسب قرار دارد. در زمان خروج نیز باید تمام تجهیزات حفاظتی به صورت کنترل شده برداشته شوند تا آلودگی ها به محیط بیرونی منتقل نشوند.
رفتار افراد در اتاق تمیز بخش دیگری از کنترل آلودگی است که اهمیت آن کمتر از تجهیزات پوششی نیست. حرکت سریع در این فضا یکی از ممنوعیت های اصلی است، زیرا هر حرکت تند باعث افزایش چندبرابری پراکندگی ذرات می شود. صحبت غیرضروری، خندیدن بلند، یا هر رفتاری که باعث افزایش جریان هوا یا ذرات تنفسی شود، باید به حداقل برسد.
تماس با تجهیزات بدون دستکش یا لمس سطوح غیرضروری، یکی دیگر از رفتارهای ممنوع است. همچنین ورود هرگونه ماده کاغذی، پرزدار، یا وسایل شخصی کاملاً ممنوع است. پرسنل باید هنگام حرکت در کلین روم همیشه آرام، کنترل شده و با مسیر مشخص حرکت کنند. تکان دادن لباس، کشیدن دست به صورت یا حالت های مشابه، از جمله رفتارهای خطرناک است که به طور مستقیم در انتشار آلودگی اثر می گذارند.
بسیاری از آلودگی های انسانی در کلین روم نتیجه اشتباهات ساده اما پرتکرار است. یکی از رایج ترین اشتباهات، عدم پوشیدن صحیح لباس کار اتاق تمیز است؛ برای مثال باز بودن قسمتی از ماسک، رها شدن زیپ لباس یا پوشیدن نامناسب دستکش. این اشتباهات باعث ایجاد کانال هایی برای ورود ذرات انسانی به محیط حساس می شوند.
اشتباه رایج دیگر، استفاده نادرست از گامبینگ است. پرسنلی که بدون شست وشوی صحیح دست یا بدون تعویض روکش کفش وارد اتاق می شوند، عملاً بخش مهمی از آلودگی را به داخل منتقل می کنند.
رفتارهای غیرحرفه ای مانند دست زدن به صورت، صحبت بلند، لمس بی مورد سطوح یا عدم رعایت فاصله از تجهیزات نیز می تواند کیفیت هوا را به طور جدی تحت تأثیر قرار دهد.
|
منبع آلودگی انسانی |
نوع آلودگی ایجادشده |
|
پوست و مو |
ذرات معلق، سلول های مرده پوست |
|
تنفس و صحبت |
قطرات ریز و آئروسل ها |
|
حرکات سریع بدن |
انتشار گسترده ذرات پوستی |
|
لباس غیر استاندارد |
الیاف، پرز، ذرات کپک زده |
|
لمس سطوح |
انتقال میکروارگانیسم و روغن های پوستی |
اتاق تمیز محیطی نیست که بتوان با بی دقتی یا رفتار غیرحرفه ای در آن فعالیت کرد. هر حرکت، هر لباس و هر تصمیمی می تواند نتیجه فرایندهای حساس تولید را تحت تأثیر قرار دهد. اهمیت رعایت قوانین لباس و رفتار پرسنل در اتاق تمیز تنها در کیفیت محصول نهایی خلاصه نمی شود؛ بلکه امنیت پرسنل، پایداری تولید، جلوگیری از آلودگی متقاطع و حفظ استانداردهای بین المللی نیز به آن وابسته است.
اگر لباس کار اتاق تمیز به درستی انتخاب و استفاده شود و اگر پرسنل رفتاری حرفه ای، آرام و مطابق استاندارد داشته باشند، کیفیت کلین روم در وضعیت مطلوب باقی می ماند. توجه به جزئیات، آموزش مستمر و نظارت دقیق، سه اصل کلیدی برای افزایش کارایی پرسنل در محیط های حساس است. رعایت این اصول، ارزشمندترین سرمایه یک مجموعه یعنی کیفیت و اعتبار تولید را تضمین می کند.
پرسنل بزرگ ترین منبع آلودگی در کلین روم هستند. رعایت لباس استاندارد و رفتار کنترل شده باعث کاهش ذرات انسانی، جلوگیری از آلودگی متقاطع و حفظ استانداردهای محیطی می شود.
نوع لباس بسته به کلاس اتاق تمیز متفاوت است. در کلین روم های سطوح بالاتر، پوشش کامل تری شامل ماسک، هود، دستکش چندلایه و کفش های مخصوص استفاده می شود.
پوشیدن نادرست لباس، حرکت سریع، صحبت اضافی، لمس صورت یا سطوح، و استفاده نادرست از گامبینگ از اشتباهات رایج هستند.
