ساخت اتاق تمیز یا کلین روم ها امروزه به یک امر ضروری و لازم در بیشتر صنایع و امور مختلف تبدیل شده است.
اتاق تمیز یا Cleanroom یک فضای کنترل شده است که میزان ذرات معلق، دما، رطوبت و فشار هوا در آن دقیقاً تنظیم می شود. این فضاها در صنایع حساس مانند داروسازی، تولید قطعات الکترونیکی و صنایع پزشکی حیاتی هستند، زیرا هر گونه آلودگی می تواند کیفیت محصول را کاهش دهد یا باعث خسارت های جدی شود.
در این مقاله، مراحل نصب و راه اندازی اتاق تمیز به صورت مرحله ای بررسی می شود و نکات ایمنی و نگهداری آن توضیح داده می شود تا یک راهنمای کاربردی و عملی برای مدیران و تکنسین ها فراهم شود.
در ادامه مراحل نصب اتاق تمیز را به صورت جداگانه بررسی کرده ایم:
قبل از شروع نصب، باید فضای مناسب با ساختار محکم و عایق بندی کامل آماده شود. کف، سقف و دیوارها باید قابلیت تحمل فشار مثبت و کنترل جریان هوا را داشته باشند. علاوه بر این، دسترسی به برق، آب و سیستم های تهویه از قبل بررسی و آماده شود تا نصب تجهیزات بدون مشکل انجام شود.
سیستم HVAC قلب اتاق تمیز است. نصب فن ها، کانال ها و فیلترهای HEPA/ULPA باید با دقت انجام شود تا جریان هوا و فشار مثبت به درستی تامین شود. این مرحله شامل تنظیم سرعت هوا، جهت جریان و نصب مانومتر برای کنترل فشار هوا است.
دیوارها و سقف های اتاق تمیز معمولاً از پانل های مخصوص با قابلیت آب بندی کامل ساخته می شوند. کف نیز باید مقاوم، غیرجاذب گرد و غبار و قابل شستشو باشد. مونتاژ این اجزا باید به گونه ای انجام شود که هیچ منفذی برای ورود ذرات وجود نداشته باشد.
درهای اتاق تمیز باید دارای سیستم کنترل فشار، درزگیر و امکان قفل شدن باشند. مسیرهای دسترسی به اتاق تمیز باید از نظر جریان هوا و ورود ذرات کنترل شوند و در صورت امکان از دو در متوالی یا فضای آنتروم برای کاهش آلودگی استفاده شود.
تمام تجهیزات، میزها، کابینت ها و ابزار داخل اتاق تمیز باید با استانداردهای مربوطه سازگار باشند و دارای سطوح صاف و غیرجاذب گرد و غبار باشند. نصب این تجهیزات باید به گونه ای انجام شود که جریان هوا و دسترسی کارکنان مختل نشود.
در ادامه مهمترین مراحل راه اندازی اتاق تمیز را ذکر کرده ایم:
پس از نصب، باید جریان هوا بررسی شود تا فشار مثبت یا منفی مطابق استاندارد کلاس تمیزی تنظیم شود. این تست با استفاده از ابزارهای اندازه گیری جریان هوا و مانومتر انجام می شود.
برای اطمینان از عملکرد اتاق تمیز، نمونه گیری هوا و شمارش ذرات معلق انجام می شود. این تست تعیین می کند که اتاق در چه کلاس تمیزی (ISO) قرار دارد و آیا نیاز به تنظیمات بیشتر دارد یا خیر.
دمای محیط و رطوبت باید با استانداردهای مشخص شده هماهنگ باشد. سیستم تهویه و کنترل رطوبت باید به درستی کار کند تا شرایط محیطی پایدار بماند.
همه پانل ها، درها و اتصالات باید بدون نشتی باشند. این مرحله تضمین می کند که جریان هوا و ذرات معلق تحت کنترل باقی می ماند و هیچ آلودگی وارد اتاق نمی شود.
در ادامه مهمترین مراحل نکات ایمنی را ذکر کرده ایم:
ورود و خروج کارکنان باید مطابق پروتکل های تعیین شده انجام شود. لباس های مخصوص، دستکش، ماسک و کفش های خاص الزامی است تا آلودگی انسانی کاهش یابد.
نظافت اتاق تمیز باید روزانه و با استفاده از مواد مجاز انجام شود. سطوح، کف، تجهیزات و فیلترها باید به صورت منظم پاک سازی شوند تا کلاس تمیزی حفظ شود.
سیستم HVAC، فیلترها، تجهیزات اندازه گیری و ابزارهای داخلی باید به صورت دوره ای کنترل و نگهداری شوند تا از خرابی و کاهش کیفیت جلوگیری شود.
تمام فعالیت های نظافت، تست جریان هوا، فشار و دما باید ثبت شود تا در صورت نیاز به بازبینی عملکرد و رعایت استانداردها مستندات موجود باشد.
در ادامه مهمترین مشکلات رایج اتاق تمیز را ذکر کرده ایم:
آلودگی هوا معمولاً به دلیل ورود غیرمجاز افراد یا تجهیزات آلوده رخ می دهد. استفاده از فیلترهای مناسب، پروتکل ورود دقیق و نظافت مداوم می تواند مشکل را کاهش دهد.
اختلال در فشار یا جریان هوا باعث کاهش کارایی اتاق تمیز می شود. بررسی سیستم تهویه و تنظیم مجدد فشار و سرعت فن ها راهکار اصلی است.
خرابی فیلترها یا تجهیزات تهویه می تواند باعث افزایش آلودگی شود. نگهداری پیشگیرانه و تعویض دوره ای فیلترها ضروری است.
ایجاد برنامه منظم نگهداری، آموزش کارکنان و نظارت دقیق بر عملکرد سیستم ها بهترین روش پیشگیری است.
از موارد مهمی که در زمان ساخت اتاق تمیز باید مد نظر قرار گیرد می توان موارد زیر را نام برد:
برای سفارش و دریافت مشاوره از کارشناسان شرکت اندیشگران جامع صنعت ایرانیان با شماره 09129411735 تماس بگیرید.
نصب صحیح و رعایت استانداردها تضمین می کند که اتاق تمیز به عملکرد مطلوب برسد و کیفیت محصولات تضمین شود. یک اتاق تمیز بهینه باعث کاهش آلودگی، افزایش عمر تجهیزات و ارتقای ایمنی کارکنان می شود. برنامه ریزی دقیق، آموزش کارکنان، نگهداری منظم و پایش مستمر، کلید موفقیت در راه اندازی و بهره برداری طولانی مدت از اتاق تمیز هستند.
۱. اتاق تمیز چیست و چرا در صنایع مختلف استفاده می شود؟
اتاق تمیز فضایی کنترل شده است که میزان ذرات معلق، دما، رطوبت و فشار هوا در آن به دقت تنظیم می شود. این فضاها در صنایع حساس مانند داروسازی، پزشکی و تولید قطعات الکترونیکی استفاده می شوند تا از آلودگی محصولات جلوگیری شود و کیفیت محصول حفظ گردد.
۲. مراحل اصلی نصب و راه اندازی اتاق تمیز شامل چه مواردی است؟
مراحل اصلی شامل آماده سازی فضا و زیرساخت ها، نصب سیستم تهویه و فیلترهای HEPA/ULPA، مونتاژ دیوارها و کف، نصب تجهیزات داخلی، راه اندازی و تست جریان هوا و فشار، و بررسی نشت و آب بندی تجهیزات است.
۳. چگونه می توان از عملکرد صحیح اتاق تمیز مطمئن شد؟
برای اطمینان از عملکرد صحیح، باید جریان هوا و فشار مثبت/منفی کنترل شود، تعداد ذرات معلق اندازه گیری شود، دما و رطوبت پایش گردد، و نگهداری منظم تجهیزات انجام شود. رعایت پروتکل های ورود و نظافت کارکنان نیز برای حفظ کلاس تمیزی ضروری است.
