کلین روم ISO 8 یکی از کلاس های تمیزی اتاق های تمیز است که میزان ذرات معلق در هوای آن طبق استاندارد ISO 14644-1 کنترل می شود. این کلاس در بسیاری از فضاهای تولیدی، آزمایشگاهی، پزشکی و صنعتی استفاده می شود و از نظر طبقه بندی قدیمی، معمولا معادل اتاق تمیز کلاس 100 هزار در نظر گرفته می شود.
نکته مهم این است که ISO 8 فقط به تمیزی ظاهری محیط یا تعداد دفعات تعویض هوا محدود نمی شود، بلکه کلاس بندی آن بر اساس غلظت ذرات معلق هوا و اندازه ذرات تعیین می شود. بنابراین برای طراحی و تایید یک کلین روم ISO 8 باید شرایط واقعی فضا با الزامات استاندارد بررسی و اندازه گیری شود.
کلین روم ISO 8 چیست؟
کلین روم ISO 8 یا اتاق تمیز کلاس 8 محیطی کنترل شده است که غلظت ذرات معلق موجود در هوا در محدوده مشخصی قرار دارد. استاندارد ISO 14644-1 تمیزی هوای اتاق های تمیز را بر اساس غلظت ذرات معلق و در اندازه های مشخص طبقه بندی می کند.
در این طبقه بندی، ISO 8 یکی از کلاس های اتاق تمیز است و نسبت به کلاس های ISO 5، ISO 6 و ISO 7 سطح تمیزی پایین تری دارد. به همین دلیل برای فرآیندهایی که به کنترل شدید ذرات نیاز ندارند، اما محیط معمولی برای آنها کافی نیست، می تواند گزینه مناسبی باشد.
میزان ذرات مجاز در کلین روم ISO 8 چقدر است؟
بر اساس جدول طبقه بندی ISO 14644-1، در ISO 8 حداکثر غلظت مجاز ذرات بزرگ تر یا مساوی 0.5 میکرومتر، 3,520,000 ذره در هر متر مکعب هوا است. برای ذرات بزرگ تر یا مساوی 1 میکرومتر این مقدار 832,000 ذره و برای ذرات بزرگ تر یا مساوی 5 میکرومتر، 29,300 ذره در هر متر مکعب است.
| اندازه ذره | حداکثر غلظت در ISO 8 |
|---|---|
| ≥ 0.5 میکرومتر | 3,520,000 ذره در متر مکعب |
| ≥ 1 میکرومتر | 832,000 ذره در متر مکعب |
| ≥ 5 میکرومتر | 29,300 ذره در متر مکعب |
این اعداد به این معنا نیستند که هر کلین روم ISO 8 در هر شرایطی دقیقا همین تعداد ذرات را خواهد داشت. طبقه بندی باید با روش نمونه برداری و اندازه گیری مشخص شده در استاندارد انجام شود و وضعیت فضا در زمان ارزیابی نیز اهمیت دارد.
آیا کلین روم ISO 8 همان اتاق تمیز 100 هزار است؟
ISO 8 معمولا با اصطلاح قدیمی «اتاق تمیز کلاس 100 هزار» یا Class 100,000 مقایسه می شود. دلیل این ارتباط آن است که محدودیت ISO 8 برای ذرات بزرگ تر یا مساوی 0.5 میکرومتر، از نظر مقدار مجاز ذرات، به محدوده کلاس 100,000 در استاندارد قدیمی Federal Standard 209E نزدیک است.
با این حال، ISO 8 و Class 100,000 دو نام از یک استاندارد واحد نیستند. استاندارد ISO 14644-1 سیستم طبقه بندی متفاوتی دارد و بهتر است در طراحی، کنترل کیفیت و مستندسازی پروژه از طبقه بندی ISO استفاده شود.
به بیان ساده، اگر در یک پروژه اصطلاح «اتاق تمیز 100 هزار» را مشاهده کردید، منظور معمولا سطحی از پاکیزگی است که در طبقه بندی جدید ISO با ISO Class 8 ارتباط دارد؛ اما برای تایید نهایی باید معیارهای استاندارد مربوط به همان پروژه بررسی شود.
کلین روم ISO 8 چه کاربردهایی دارد؟
کلین روم ISO 8 می تواند در فرآیندهایی استفاده شود که کنترل ذرات و آلودگی هوا اهمیت دارد، اما به سطح تمیزی بسیار بالای کلاس های پایین تر نیاز ندارند. انتخاب این کلاس باید بر اساس نوع محصول، فرآیند تولید، حساسیت محصول و الزامات صنعت انجام شود.
- برخی فضاهای تولید و بسته بندی در صنایع دارویی
- برخی فرآیندهای صنایع پزشکی و تجهیزات پزشکی
- آزمایشگاه ها و فضاهای تحقیقاتی با نیاز مشخص به کنترل ذرات
- برخی بخش های صنایع غذایی و فرآیندهای حساس به آلودگی
- صنایع الکترونیک و فرآیندهایی که کنترل آلودگی ذرات اهمیت دارد
- برخی فضاهای آماده سازی، مونتاژ و بسته بندی محصولات حساس
البته ISO 8 به تنهایی مشخص نمی کند که یک فضا برای یک فرآیند خاص مناسب است. الزامات محصول و صنعت ممکن است علاوه بر کنترل ذرات، کنترل دما، رطوبت، فشار، آلودگی میکروبی یا سایر پارامترها را نیز ضروری کند.
شرایط و الزامات کلین روم ISO 8 چیست؟
برای رسیدن به شرایط مورد نیاز در یک کلین روم ISO 8، طراحی فضا باید از ابتدا بر اساس کنترل منابع آلودگی انجام شود. سیستم تهویه، فیلتراسیون، مسیر ورود و خروج افراد و مواد، مصالح داخلی و نحوه بهره برداری همگی می توانند بر عملکرد اتاق تمیز اثر بگذارند.
سیستم تهویه و فیلتراسیون در کلین روم ISO 8
سیستم تهویه در کلین روم ISO 8 باید بتواند میزان ذرات موجود در فضا را در محدوده مورد نظر کنترل کند. انتخاب تجهیزات تهویه و فیلترها به عواملی مانند ابعاد اتاق، میزان تولید ذرات، تعداد افراد، نوع فرآیند و شرایط مورد نیاز پروژه بستگی دارد.
بنابراین نمی توان برای تمام پروژه های ISO 8 یک سیستم تهویه یا تعداد ثابت تعویض هوا را بدون بررسی شرایط پروژه تعیین کرد.
کنترل فشار و جریان هوا در کلین روم ISO 8
جهت جریان هوا و اختلاف فشار بین فضاهای مجاور می تواند برای جلوگیری از ورود آلودگی اهمیت داشته باشد. طراحی این بخش باید با توجه به چیدمان اتاق ها، مسیر حرکت افراد و مواد و نوع فرآیند انجام شود.
در پروژه های چند اتاقه، ارتباط فشار بین فضاهای مختلف نیز باید در مرحله طراحی مشخص شود تا جریان هوا با هدف کنترل آلودگی هماهنگ باشد.
سطوح و مصالح مورد استفاده در کلین روم ISO 8
سطوح داخلی کلین روم باید متناسب با فرآیند و برنامه نظافت انتخاب شوند. دیوارها، سقف، کف، درها و سایر سطوح نباید به گونه ای باشند که نظافت و کنترل آلودگی را دشوار کنند.
در طراحی، مواردی مانند قابلیت شستشو، کاهش نقاط تجمع آلودگی، آب بندی مناسب اتصالات و دوام مصالح در برابر مواد شوینده و شرایط بهره برداری باید مورد توجه قرار گیرد.
کلین روم ISO 8 چگونه طبقه بندی و کنترل می شود؟
طبقه بندی ISO 8 بر اساس اندازه گیری غلظت ذرات معلق در نقاط مشخص انجام می شود. استاندارد ISO 14644-1 روش کلی طبقه بندی تمیزی هوا را بر اساس غلظت ذرات تعریف می کند و برای تعیین وضعیت فضا از شمارنده ذرات استفاده می شود.
به همین دلیل صرفا نصب تجهیزات تهویه یا فیلتر به معنی تایید ISO 8 بودن اتاق نیست. عملکرد واقعی فضا باید با اندازه گیری و روش ارزیابی مناسب بررسی شود.
پس از راه اندازی نیز بسته به الزامات پروژه، برنامه پایش می تواند برای بررسی مستمر عملکرد اتاق تمیز مورد استفاده قرار گیرد. استاندارد ISO 14644-2 نیز الزامات مربوط به برنامه پایش عملکرد تمیزی هوا را مشخص می کند.
برای طراحی کلین روم ISO 8 به چه نکاتی توجه کنیم؟
پیش از شروع طراحی یا ساخت کلین روم، ابتدا باید فرآیند و سطح کنترل مورد نیاز مشخص شود. انتخاب کلاس ISO نباید صرفا بر اساس نام صنعت یا نمونه یک پروژه دیگر انجام شود.
- نوع محصول و حساسیت آن به آلودگی مشخص شود.
- فرآیندهای انجام شده در فضای تمیز بررسی شوند.
- تعداد افراد و تجهیزات داخل اتاق در نظر گرفته شود.
- مسیر ورود مواد، افراد و خروج ضایعات مشخص شود.
- سیستم تهویه و فیلتراسیون بر اساس بار آلودگی و شرایط واقعی طراحی شود.
- مصالح داخلی و جزئیات اجرایی متناسب با نظافت و بهره برداری انتخاب شوند.
- روش تست و تایید عملکرد کلین روم از ابتدا در برنامه پروژه دیده شود.
در یک پروژه کامل، طراحی کلین روم باید با سایر بخش های پروژه مانند ساخت اتاق تمیز و انتخاب تجهیزات اتاق تمیز هماهنگ باشد. همچنین کلاس بندی اتاق تمیز باید بر اساس نیاز واقعی فرآیند تعیین شود، نه صرفا با هدف استفاده از یک کلاس مشخص.
جمع بندی
کلین روم ISO 8 یک کلاس مشخص از طبقه بندی اتاق های تمیز بر اساس غلظت ذرات معلق هوا است. در این کلاس، حداکثر غلظت ذرات بزرگ تر یا مساوی 0.5 میکرومتر برابر با 3,520,000 ذره در هر متر مکعب هوا است. اصطلاح اتاق تمیز 100 هزار نیز معمولا برای اشاره به سطح تمیزی مرتبط با ISO 8 استفاده می شود، اما این دو اصطلاح متعلق به دو سیستم طبقه بندی متفاوت هستند.
برای انتخاب و اجرای صحیح ISO 8 باید علاوه بر تعداد ذرات، نوع فرآیند، تجهیزات، تهویه، مسیر جریان هوا، مصالح و روش کنترل عملکرد نیز در نظر گرفته شود.
