تولید تجهیزات پزشکی، آزمایشگاهی و دندانپزشکی بدون طی کردن فرآیندهای قانونی و دریافت مجوزهای مورد نیاز امکان عرضه رسمی محصول را محدود می کند. شرکت هایی که قصد تولید و عرضه تجهیزات پزشکی در ایران را دارند، باید متناسب با نوع محصول و الزامات مربوط به آن، مدارک شرکت و محصول را آماده کرده و درخواست خود را در سامانه مربوط به اداره کل تجهیزات پزشکی ثبت کنند.
فرآیند دریافت پروانه تولید تجهیزات پزشکی معمولا شامل آماده سازی سیستم مدیریت کیفیت، تهیه مستندات فنی محصول، انجام آزمون های مورد نیاز و ثبت درخواست در سامانه است. پس از بررسی مدارک، در صورت نیاز محل تولید نیز مورد ارزیابی قرار می گیرد و در صورت تایید الزامات، مراحل صدور پروانه تولید و ثبت محصول انجام می شود.
برای طی کردن این مسیر، آشنایی با الزامات فنی، مستندات مورد نیاز و نحوه ثبت اطلاعات محصول اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل بسیاری از شرکت های تولیدکننده برای جلوگیری از نقص پرونده و کاهش رفت و برگشت های اداری، از خدمات مشاوره تخصصی استفاده می کنند.
گام اول اخذ مجوز تولید تجهیزات پزشکی: پیاده سازی ISO 13485
یکی از مهم ترین بخش های فرآیند دریافت مجوز تولید تجهیزات پزشکی، ایجاد و پیاده سازی سیستم مدیریت کیفیت متناسب با فعالیت شرکت است. استاندارد ISO 13485 یکی از الزامات مهم در حوزه سیستم مدیریت کیفیت تجهیزات پزشکی محسوب می شود و شرکت تولیدکننده باید الزامات مرتبط با این استاندارد را متناسب با حوزه فعالیت خود اجرا کند.
در این مرحله، فرآیندهای مرتبط با تولید، کنترل کیفیت، مستندسازی، مدیریت ریسک، کنترل سوابق و سایر فرآیندهای مرتبط با محصول بررسی و ساماندهی می شوند. پس از استقرار سیستم، شرکت برای دریافت گواهینامه ISO 13485 از مرجع صدور گواهینامه مناسب اقدام می کند.
پیاده سازی صحیح این استاندارد تنها به دریافت یک گواهینامه محدود نمی شود؛ بلکه باید فرآیندهای واقعی شرکت با الزامات سیستم مدیریت کیفیت هماهنگ باشند.

گام دوم اخذ مجوز تولید تجهیزات پزشکی: تهیه تکنیکال فایل
تکنیکال فایل یا پرونده فنی، یکی از مهم ترین مستندات مربوط به ثبت و اخذ مجوز تولید یک محصول پزشکی است. این پرونده باید اطلاعات فنی و مستندات لازم برای ارزیابی محصول را در اختیار کارشناسان قرار دهد.
محتوای تکنیکال فایل با توجه به نوع و ماهیت محصول می تواند متفاوت باشد، اما معمولا اطلاعاتی مانند مشخصات و کاربرد محصول، طراحی و ساخت، فرآیند تولید، الزامات ایمنی و عملکرد، روش های کنترل کیفیت، برچسب گذاری و سایر مستندات فنی مرتبط را در بر می گیرد.
تهیه ناقص یا ناهماهنگ پرونده فنی می تواند باعث ایجاد نقص در پرونده و طولانی شدن فرآیند بررسی شود. به همین دلیل، تکنیکال فایل باید بر اساس ویژگی های واقعی محصول و الزامات مربوط به آن تهیه و مستندسازی شود.
گام سوم اخذ مجوز تولید تجهیزات پزشکی: انجام آزمون های محصول
برای بررسی ایمنی و عملکرد محصول، بسته به نوع تجهیز پزشکی ممکن است انجام آزمون های تخصصی مورد نیاز باشد. این آزمون ها باید متناسب با ویژگی های محصول و الزامات فنی مربوط به آن انجام شوند.
نتایج آزمون ها می توانند بخشی از مستندات مورد استفاده برای ارزیابی محصول باشند و نشان دهند که تجهیز تولیدشده از نظر عملکرد و ایمنی، الزامات تعیین شده برای آن را برآورده می کند.
انتخاب آزمون مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نوع تست، استاندارد یا روش آزمون و حتی مرجع انجام دهنده آن می تواند با توجه به ماهیت محصول متفاوت باشد. بنابراین پیش از انجام آزمون ها، بهتر است الزامات محصول به صورت دقیق بررسی شود.
گام چهارم اخذ مجوز تولید تجهیزات پزشکی: ثبت درخواست و بررسی پرونده
پس از آماده شدن مدارک شرکت و محصول، مستندات مورد نیاز در سامانه مربوطه ثبت و درخواست اخذ مجوز تولید تجهیزات پزشکی ارسال می شود.
در این مرحله، کارشناسان پرونده اطلاعات ثبت شده، مدارک فنی و مستندات محصول را بررسی می کنند. در صورت وجود نقص یا ابهام، ممکن است اصلاح یا تکمیل برخی مدارک از متقاضی درخواست شود.
پس از تایید مستندات، در صورت لزوم بازدید از محل تولید انجام می شود. در این بررسی، شرایط محل تولید، فرآیندهای تولید و کنترل کیفیت، نحوه گردش مواد اولیه و محصولات و رعایت الزامات مرتبط با تولید مورد ارزیابی قرار می گیرد.
در صورتی که الزامات مورد نظر رعایت شده باشد و مدارک محصول و شرکت نیز مورد تایید قرار گیرد، فرآیند صدور پروانه تولید و ثبت محصول ادامه پیدا می کند. در این مرحله، اطلاعات محصول برای دریافت کد IRC نیز در فرآیند ثبت قرار می گیرد.

مدارک مورد نیاز برای اخذ مجوز تولید تجهیزات پزشکی
مدارک مورد نیاز بسته به نوع شرکت، محصول و فرآیند ثبت می تواند متفاوت باشد. با این حال، بخشی از مدارکی که معمولا در فرآیند اخذ مجوز تولید مورد توجه قرار می گیرند عبارتند از:
- مدارک ثبتی شرکت و اطلاعات حقوقی
- مدارک مربوط به مسئول فنی
- گواهینامه و مستندات ISO 13485
- تکنیکال فایل محصول
- مستندات مربوط به ایمنی و عملکرد محصول
- گزارش آزمون های مورد نیاز
- مستندات فرآیند تولید و کنترل کیفیت
- اطلاعات و مستندات مربوط به برچسب و بسته بندی محصول
- مدارک و اطلاعات تکمیلی مورد درخواست اداره کل تجهیزات پزشکی
فهرست دقیق مدارک باید بر اساس نوع محصول و الزامات همان پرونده تعیین شود و نمی توان برای تمام تجهیزات پزشکی یک فهرست ثابت در نظر گرفت.
بررسی محل تولید و الزامات GMP
یکی از بخش های مهم فرآیند اخذ پروانه تولید، بررسی شرایط محل تولید و نحوه اجرای فرآیندهای تولید است. در صورت انجام بازدید، کارشناسان می توانند شرایط تولید، نحوه گردش مواد اولیه و محصولات، فرآیند تولید و مستندات مرتبط با آن را بررسی کنند.
رعایت اصول تولید خوب یا GMP و داشتن فرآیندهای مستند و قابل کنترل، از موارد مهمی است که می تواند در ارزیابی محل تولید و پرونده شرکت مورد توجه قرار گیرد. بنابراین آماده سازی کارخانه یا محل تولید باید همزمان با آماده سازی مستندات فنی و اداری انجام شود.