پس باکس به منظور کنترل آلودگی‌ها در هنگام انتقال وسایل و تجهیزات به اتاق تمیز یا کلین روم طراحی و ساخته میشود. این وسیله ورود و خروج تجهیزات به اتاق تمیز و ابزار و مواد مورداستفاده آنها را مورد کنترل قرار می‌دهد. پس باکس در واقع مکانی است که تجهیزاتی که در اتاق تمیز موردنیاز است در آن قرار می‌گیرد تا آلودگی که از این طریق به اتاق تمیز راه پیدا می‌کند به حداقل برسد.
پس باکس معمولاً در اتاق تمیز داروسازی و تجهیزات پزشکی، بیمارستان‌ها، آزمایشگاه‌ها، صنایع غذایی و تجهیزات و بسته‌بندی آن، تولید صنایع آرایشی و بهداشتی و در کلین روم صنایع الکترونیک و میکروالکترونیک و… کاربرد دارد.
شرکت اندیشگران جامع صنعت ایرانیان تولید کننده اتاق تمیز و در زمینه تولید پس باکس از متخصصان برتر استفاده کرده و پس باکس کلین روم با کیفیت بالا و قیمت مناسب ارائه می نماید.
انواع پس باکس (pass box)
به‌طورکلی در تجهیزات اتاق تمیز سه نوع مختلف پس باکس وجود دارد که هرکدام کاربرد خاص خود را دارند که مهمترین تفاوت بین آنها از نظر تهویه و فیلترکردن آلودگی‌ها است. گاهی دسته‌بندی به دو قسمت تقسیم میشود اما در واقع می‌توان نوع سومی هم در نظر گرفت.
پس‌باکس استاتیک (Static Pass Box)
فاقد سیستم دمش و فیلتراسیون فعال هوا است. برای انتقال اقلام بین فضاهای کنترل‌شده، در مواردی که ارزیابی ریسک نیاز به تصفیه فعال هوا را نشان نمی‌دهد، استفاده میشود.
پس‌باکس داینامیک (Dynamic Pass Box)
دارای فن و سیستم فیلتراسیون، معمولاً HEPA است. برای کنترل ذرات معلق و مدیریت جریان هوا طراحی میشود؛ اما به‌خودی‌خود تضمین‌کننده استریل بودن مواد نیست.
پس‌باکس مجهز به UV
دارای لامپ فرابنفش برای کاربردهای تعریف‌شده است. UV-C تنها در صورت طراحی، اعتبارسنجی دوز و پوشش تابش می‌تواند در کاهش بار میکروبی سطوح مؤثر باشد؛ جایگزین استریلیزاسیون معتبر نیست.
مشخصات فنی pass box
- جنس بدنه داخلی از استنلس استیل 304 میباشد .
- دارای سطح صاف و یکنواخت بدون پلیسه و قابل نظافت است .
- دارای دو درب در دو طرف محفظه میباشد .
- دارای سیستم اینترلاک برای جلوگیری از باز شدن همزمان دو درب
- آبندی توسط گسکت های مناسب و قابل تعویض
- کف داخلی صاف ومقاوم و بدون نقاط تجمع آلودگی
- طبقات و سینی های داخل قابل شستشو و مقاوم
- کنترل چراغ ها وضعیت درب ها و آلارم و نمایشگر طبق نیاز
- در مدل داینامیک فیلتر ها HEPA میباشند
- دسترسی مناسب به قطعات فن و فیلتر برای تعمیر و نگهداری
پس باکس در کدام اتاق های تمیز استفاده می شود؟
قبلاً درباره کاربرد پس باکس صحبت شد و توضیح دادیم که بین هر دو اتاقی که نیاز به جداسازی و تمیزکردن باشد می‌توان از آنها استفاده کرد که شامل صنایع مختلف میشود. به‌طورکلی دو نوع از آنها در اتاق‌های تمیز استفاده میشود که عبارت هستند از نوع دینامیک و استاتیک که در ادامه درباره هرکدام مفصل توضیح می‌دهیم.
همچنین، از نظر دیگری نیز می‌توان آنها را تقسیم‌بندی کرد که اکتیو، نیمه اکتیو و پسیو است که درباره مکان مناسب استفاده از هرکدام توضیح داده شد. این دسته‌بندی تفاوتی با استاتیک و دینامیک بودن ندارد اما از آن جا که نوع دیگری به نام نیمه اکتیو وجود دارد از این نام هم استفاده میشود.
به‌طورکلی از آنها در موارد زیر می‌توان استفاده کرد:
- انواع آزمایشگاه
- صنایع شیمیایی
- صنایع الکترونیک
- بیمارستان به‌ویژه برای اتاق عمل
- صنایع غذایی
اجزاء پس باکس
پس باکس از قطعه‌ها و اجزای مختلفی ساخته شده که بسیاری از آنها مشابه هم هستند اما به دلیل اینکه هر نوع از آن عملکرد به‌خصوص خود را دارد، طبیعتاً تفاوت‌هایی نیز وجود خواهد داشت. قسمت‌های زیر به طور عموم در همه انواع آن وجود دارد و لازم است با آنها آشنا باشید.
- فیلتر HEPA که برای مهار آلودگی استفاده میشود و تا حد بسیار بالا از عبور آنها جلوگیری می‌کند.
- بورد کنترلی که برای تنظیم کردن و کنترل دستگاه استفاده میشود. با استفاده از آن می‌توانید تمامی فعالیت‌ها را کنترل کنید و متناسب با نیاز از آن استفاده کنید.
- چراغ UV که برای کنترل آلودگی و ازبین‌بردن آنها استفاده میشود و حتی برای جذب حشرات نیز می‌توانید استفاده کنید. استفاده از آنها برای گندزدایی همیشه موردتوجه بوده است و یکی از اصلی‌ترین قسمت‌های سازنده هستند.
- دستگیره در که برای باز و بسته کردن استفاده میشود.
- قفل در که به دو صورت مغناطیسی و ساده است و در ادامه بیشتر با تفاوت آنها آشنا خواهید شد. نوع ساده درب را به طور کامل می‌بندد اما نوع مغناطیسی مانند درب یخچال است که با استفاده از نیروی آهنربا بسته میشود.
- عقربه که برای کنترل و بررسی استفاده میشود و نام دیگر آن گیج است و اختلاف فشار را نشان می‌دهد.
- سیستم روشنایی که یک یا چند لامپ است. در شرایطی که درب باز باشد این چراغ‌ها روشن می‌شوند.
- سیستم تهویه که با استفاده از مکش، هوا و آلودگی را خارج می‌کند. این سیستم شامل فن و هواکش‌های آن میشود.
- بدنه یا کابین اصلی که از جنس استیل ضدزنگ است و بیشتر وزن را شامل میشود.
استانداردهای مرتبط با پس باکس
GMP Annex 1: الزامات GMP اتحادیه اروپا برای محصولات استریل بر کنترل انتقال مواد، جلوگیری از آلودگی متقاطع، جداسازی مسیرها و جلوگیری از باز شدن هم زمان درب های دو طرف تأکید دارد. برای Grade A و B استفاده از اینترلاک ضروری است و برای ایرلاک های منتهی به Grade C و D، حداقل باید هشدار دیداری یا شنیداری در نظر گرفته شود.
ISO 14644-5:2025: این استاندارد راهنمای کنترل عملیات کلین روم است و موضوعاتی مانند مدیریت ورود و خروج، نظافت، تجهیزات و کنترل آلودگی را پوشش می دهد.
EN 1822: این استاندارد به طبقه بندی و مشخصات فیلترهای HEPA و ULPA می پردازد و در تعیین الزامات فیلتر مورد استفاده در پس باکس داینامیک کاربرد دارد.
انتخاب استانداردهای قابل اعمال باید با توجه به نوع محصول، استریل یا غیراستریل بودن فرایند و الزامات قانونی و فنی پروژه انجام شود.
نکات مهم در طراحی مسیر انتقال
برای ورود مواد به کلاس بالاتر، روش نظافت یا ضدعفونی باید بر اساس ریسک آلودگی تعریف شود.
ورود مواد و خروج پسماند، به‌ویژه در فرایندهای استریل، ترجیحاً مسیرهای مجزا داشته باشند
اگر جداسازی فیزیکی ممکن نیست، جداسازی زمانی همراه با اقدامات کنترلی مستند لازم است
پس‌باکس استاتیک به‌تنهایی اختلاف فشار دو اتاق را کنترل نمی‌کند
پس‌باکس داینامیک نیز به‌خودی‌خود جایگزین استریلیزاسیون یا فرایند معتبر ضدعفونی نیست
با AJSICO، اجرای پروژه را به یک همکاری تخصصی تبدیل کنید
هر پروژه نیازهای فنی و اجرایی متفاوتی دارد و رسیدن به یک نتیجه قابل اعتماد، به همکاری با تیمی نیازمند است که بتواند این نیازها را از مرحله بررسی و طراحی تا اجرای نهایی به درستی مدیریت کند. اندیشگران جامع صنعت ایرانیان (AJSICO) با ارائه راهکارهای تخصصی در حوزه اتاق تمیز و تجهیزات مرتبط، تلاش می کند در تمام مسیر پروژه در کنار کارفرما باشد؛ از شناخت دقیق نیازها و انتخاب راهکار مناسب گرفته تا تامین تجهیزات، اجرا و پشتیبانی. با AJSICO می توانید پروژه خود را با یک تیم تخصصی و یک مسیر اجرایی منسجم پیش ببرید.
