اتاق تمیز کلاس A چیست؟ شرایط، کاربرد و الزامات

اتاق تمیز کلاس A یا Grade A محیطی با سطح بسیار بالای کنترل آلودگی است که برای عملیات پرخطر در تولید محصولات استریل، به ویژه فرآیندهای آسپتیک، استفاده می شود. در این محیط باید غلظت ذرات معلق، جریان هوا و سایر عوامل موثر بر کنترل آلودگی به صورت دقیق مدیریت و پایش شوند.

نکته مهم این است که Grade A با «کلاس ISO» یکسان نیست. استاندارد ISO 14644-1 طبقه بندی اتاق های تمیز را بر اساس غلظت ذرات معلق انجام می دهد، در حالی که Grade A یک طبقه بندی مورد استفاده در الزامات GMP برای محیط های تولید داروهای استریل است. بنابراین نباید این دو اصطلاح را بدون توجه به کاربرد و مبنای طبقه بندی، معادل یکدیگر در نظر گرفت.

اتاق تمیز کلاس A چیست؟

اتاق تمیز کلاس A ناحیه ای با بالاترین سطح کنترل محیطی در سیستم Grade A تا D است و برای عملیات دارای ریسک بالای آلودگی محصول مورد استفاده قرار می گیرد. طبق Annex 1 اتحادیه اروپا، از جمله کاربردهای آن می توان به خط فرآیند آسپتیک، ناحیه پرکنی، محل قرارگیری کاسه درپوش و بسته بندی اولیه باز اشاره کرد.

در بسیاری از کاربردها، شرایط Grade A توسط جریان هوای یک طرفه یا Unidirectional Airflow ایجاد می شود. این حفاظت می تواند در تجهیزاتی مانند ایزولاتور یا RABS و همچنین ایستگاه های کاری دارای جریان هوای کنترل شده ایجاد شود.

در طراحی چنین محیطی فقط تعداد ذرات اهمیت ندارد. نحوه ورود هوا، مسیر حرکت هوا، طراحی تجهیزات، رفتار اپراتورها، تمیزی سطوح، روش های نظافت و ضدعفونی و سیستم پایش نیز باید در کنترل آلودگی در نظر گرفته شوند.

کلین روم کلاس a

شرایط ذرات در اتاق تمیز کلاس A

یکی از مهم ترین معیارهای کنترل در Grade A، غلظت ذرات معلق در هوا است. در جدول طبقه بندی فعلی Annex 1 اتحادیه اروپا، حداکثر غلظت مجاز ذرات با اندازه 0.5 میکرومتر و بزرگ تر برای Grade A، هم در حالت استراحت و هم در حالت عملیاتی، 3520 ذره در هر متر مکعب تعیین شده است.

وضعیت ذرات ≥ 0.5 µm ذرات ≥ 5 µm
Grade A – در حالت استراحت 3520 ذره در متر مکعب برای طبقه بندی مشخص نشده
Grade A – در حالت عملیاتی 3520 ذره در متر مکعب برای طبقه بندی مشخص نشده

در Annex 1 فعلی، برای ذرات 5 میکرومتر و بزرگ تر در جدول طبقه بندی Grade A مقدار مشخصی برای طبقه بندی ارائه نشده است. بنابراین استفاده از جداول قدیمی و نسبت دادن خودکار یک حد ثابت برای 5 میکرومتر به الزامات فعلی Grade A می تواند گمراه کننده باشد.

استاندارد ISO 14644-1 نیز روش طبقه بندی پاکیزگی هوا را بر اساس غلظت ذرات معلق در بازه اندازه 0.1 تا 5 میکرومتر تعریف می کند. این استاندارد از شمارنده ذرات هوابرد برای تعیین غلظت ذرات در نقاط نمونه برداری استفاده می کند.

جریان هوا و کنترل آلودگی در Grade A

در بسیاری از محیط های Grade A، استفاده از جریان هوای یک طرفه نقش مهمی در محافظت از محصول یا ناحیه بحرانی دارد. هدف این است که هوای فیلتر شده با الگوی کنترل شده از ناحیه مورد حفاظت عبور کند و احتمال ورود آلودگی به محصول یا سطوح بحرانی کاهش یابد.

جریان هوا به تنهایی برای ایجاد یک محیط Grade A کافی نیست. طراحی باید به گونه ای باشد که جریان هوا در تمام ناحیه مورد نظر به شکل قابل قبول حفظ شود و نقاط مرده، آشفتگی نامطلوب یا مسیرهایی که می توانند آلودگی را به ناحیه بحرانی منتقل کنند، شناسایی و کنترل شوند.

به همین دلیل، در زمان طراحی و تایید عملکرد سیستم باید مواردی مانند موارد زیر بررسی شوند:

  • الگوی جریان هوا
  • جهت و یکنواختی جریان هوا
  • اثرات تجهیزات و موانع موجود در مسیر هوا
  • موقعیت فیلترهای نهایی
  • مسیر ورود و خروج مواد
  • رفت و آمد اپراتورها
  • ارتباط Grade A با محیط اطراف

در محیط های دارویی، طراحی Grade A باید با رویکرد کنترل آلودگی انجام شود و صرفا دستیابی به یک عدد مشخص از شمارش ذرات نباید به عنوان تنها معیار موفقیت پروژه در نظر گرفته شود.

اتاق تمیز کلاس A در چه فرآیندهایی استفاده می شود؟

Grade A معمولا در بخش هایی استفاده می شود که آلودگی محیط می تواند مستقیما بر محصول استریل یا فرآیند حساس اثر بگذارد. Annex 1 از جمله به عملیات آسپتیک، پرکنی، برخی مراحل مربوط به بسته بندی اولیه باز و ایجاد اتصالات آسپتیک اشاره می کند.

نمونه هایی از کاربردهای این محیط عبارتند از:

  • ناحیه پرکنی آسپتیک
  • خطوط فرآیند آسپتیک
  • برخی عملیات مربوط به محصولات استریل
  • اتصالات آسپتیک در شرایط تعریف شده
  • نواحی بحرانی داخل RABS یا ایزولاتور
  • محیط اطراف نقاطی که محصول یا اجزای استریل در معرض محیط قرار دارند

البته انتخاب Grade A برای یک فرآیند باید بر اساس نوع محصول، فرآیند، ارزیابی ریسک و استراتژی کنترل آلودگی انجام شود و نمی توان صرفا بر اساس عنوان محصول، یک کلاس محیطی را برای تمام مراحل تولید تعیین کرد.

الزامات طراحی و ساخت اتاق تمیز کلاس A

طراحی و ساخت اتاق تمیز کلاس A باید از مرحله طراحی فرآیند و ارزیابی ریسک شروع شود. هدف، ایجاد محیطی است که بتواند شرایط مورد نیاز را در زمان کار واقعی نیز حفظ کند، نه اینکه فقط هنگام خالی بودن اتاق عملکرد مناسبی داشته باشد.

در طراحی باید حداقل موضوعات زیر مورد توجه قرار گیرند:

  • طراحی مسیر جریان هوا و محل تجهیزات تهویه
  • انتخاب سیستم فیلتراسیون مناسب
  • کنترل فشار و ارتباط با فضاهای مجاور
  • انتخاب مصالح کم تولید کننده ذرات
  • سطوح صاف، قابل شستشو و قابل ضدعفونی
  • کاهش درزها، فرورفتگی ها و نقاط دشوار برای نظافت
  • طراحی مناسب درها و مسیرهای ورود و خروج
  • کنترل ورود افراد و مواد
  • پیش بینی نقاط مناسب برای پایش محیطی
  • دسترسی مناسب برای تعمیرات و نگهداری بدون ایجاد ریسک آلودگی

استاندارد ISO 14644-4 نیز طراحی، ساخت و راه اندازی اتاق های تمیز و محیط های کنترل شده را پوشش می دهد و می تواند در کنار الزامات اختصاصی صنعت دارویی مورد استفاده قرار گیرد.

تجهیزات مورد نیاز برای اتاق تمیز کلاس A

تجهیزات مورد استفاده در Grade A باید متناسب با فرآیند و روش ایجاد و حفظ شرایط بحرانی انتخاب شوند. بنابراین فهرست تجهیزات برای تمام پروژه ها یکسان نیست.

بسته به نوع فرآیند، تجهیزات می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • سیستم هواساز و تهویه مخصوص اتاق تمیز
  • فیلترهای نهایی مناسب و سیستم های فیلتراسیون
  • ایستگاه جریان هوای یک طرفه
  • RABS یا ایزولاتور در کاربردهای مورد نیاز
  • سیستم پایش ذرات
  • تجهیزات اندازه گیری فشار و اختلاف فشار
  • سیستم های کنترل و مانیتورینگ محیطی
  • درب ها و پنجره های مناسب اتاق تمیز
  • چراغ ها و تجهیزات نصب شده با طراحی مناسب برای محیط کنترل شده
  • تجهیزات و مبلمان قابل شستشو و ضدعفونی

انتخاب تجهیزات باید بر اساس فرآیند، سطح ریسک، الگوی جریان هوا، الزامات پایش و قابلیت تمیزکاری انجام شود. در نتیجه صرف استفاده از تجهیزات اتاق تمیز گران تر یا تعداد بیشتر فیلترها به تنهایی به معنی دستیابی به Grade A نیست.

شرایط کلین روم کلاس A

تفاوت کلاس A با کلاس های B، C و D

در سیستم Grade بندی GMP، کلاس A بالاترین سطح کنترل برای نواحی بحرانی است. کلاس های B، C و D برای محیط های با سطوح متفاوت کنترل آلودگی و متناسب با فرآیند مورد استفاده قرار می گیرند.

Grade کاربرد کلی نقش نسبت به Grade A
A عملیات بحرانی و پرخطر مانند پرکنی آسپتیک ناحیه بحرانی
B محیط پس زمینه برای Grade A در بسیاری از فرآیندهای آسپتیک محیط پس زمینه
C برخی مراحل آماده سازی و فرآیندهای با ریسک پایین تر کنترل محیطی پایین تر
D فرآیندها و مراحل با نیاز کمتر به کنترل محیطی کنترل محیطی پایین تر

برای مثال، در Annex 1، Grade B به عنوان محیط پس زمینه Grade A برای آماده سازی و پرکنی آسپتیک معرفی شده است؛ البته استفاده از محیط های با Grade پایین تر نیز در برخی طراحی های مبتنی بر ایزولاتور و ارزیابی ریسک قابل بررسی است.

چگونه عملکرد اتاق تمیز کلاس A را کنترل و تایید کنیم؟

پس از اجرای اتاق تمیز، صرف تکمیل عملیات ساخت به معنی تایید Grade A نیست. عملکرد محیط باید با روش های مناسب بررسی و مستند شود.

بسته به طراحی و الزامات پروژه، بررسی ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

  1. اندازه گیری و طبقه بندی ذرات معلق
  2. بررسی الگوی جریان هوا
  3. بررسی عملکرد سیستم فیلتراسیون
  4. اندازه گیری اختلاف فشار بین فضاها
  5. بررسی شرایط جریان هوای یک طرفه در ناحیه بحرانی
  6. بررسی شرایط محیط در حالت استراحت و عملیاتی
  7. پایش میکروبی بر اساس برنامه کنترل آلودگی و الزامات فرآیند
  8. مستندسازی نتایج و ارزیابی انطباق با معیارهای تعریف شده

نکته مهم این است که Classification با پایش روتین محیط یکسان نیست. ISO 14644-1 بر طبقه بندی پاکیزگی هوا بر اساس غلظت ذرات تمرکز دارد، در حالی که برنامه پایش محیطی در تولید استریل باید مجموعه گسترده تری از عوامل آلودگی و ریسک فرآیند را پوشش دهد.

سوالات متداول درباره اتاق تمیز کلاس A

اتاق تمیز کلاس A چیست؟

Grade A بالاترین سطح Grade بندی محیطی در الزامات GMP برای عملیات بحرانی و پرخطر تولید محصولات استریل است و معمولا در فرآیندهایی مانند پرکنی آسپتیک و سایر نواحی بحرانی استفاده می شود.

حد مجاز ذرات در اتاق تمیز کلاس A چقدر است؟

طبق Annex 1 فعلی اتحادیه اروپا، حداکثر غلظت ذرات با اندازه 0.5 میکرومتر و بزرگ تر در Grade A، در حالت استراحت و عملیاتی، 3520 ذره در هر متر مکعب است. برای طبقه بندی Grade A در جدول فعلی Annex 1، حد مشخصی برای ذرات 5 میکرومتر و بزرگ تر تعیین نشده است.

اتاق تمیز کلاس A بیشتر در چه صنایعی استفاده می شود؟

مهم ترین کاربرد Grade A در تولید محصولات استریل دارویی و فرآیندهای آسپتیک است. بسته به فرآیند و الزامات کنترل آلودگی، محیط های مشابه با کنترل بسیار بالا می توانند در برخی کاربردهای حساس دیگر نیز مورد نیاز باشند.

آیا Grade A به جریان هوای یک طرفه نیاز دارد؟

شرایط Grade A معمولا با حفاظت موضعی مانند جریان هوای یک طرفه در ایستگاه های کاری، RABS یا ایزولاتورها ایجاد می شود. نوع سیستم مورد استفاده باید بر اساس فرآیند، طراحی و ارزیابی ریسک تعیین و عملکرد آن تایید شود.

آیا ساخت اتاق تمیز کلاس A فقط با نصب HEPA امکان پذیر است؟

خیر. فیلتر مناسب یکی از اجزای سیستم کنترل آلودگی است، اما Grade A به طراحی کامل محیط، جریان هوا، کنترل فشار، مصالح، تجهیزات، روش های نظافت، رفتار اپراتورها، پایش و تایید عملکرد وابسته است.

امتیاز دهید :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × 1 =